Factorfarma’s Weblog

(een eerdere versie van dit artikel is in april 2008 gepubliceerd in ‘Hofpoort Geluiden’)

Een tiental jaar terug schreef ik – als afstuderend apotheker – een stukje in Medisch Farmaceutische Mededelingen met de titel “Ongefundeerde claims op Internet”. Daarin ging het over ondermeer de trend (van toen?) om op internet claims uit te brengen, zo ook over de toepassing van haaienkraakbeen bij een veelal aan gezondheidsproblemen. Eén van de gevolgde redenaties was dat haaien geen kanker krijgen [1], dus zou het kraaibeen ‘beschermend’ werken.
Ja amehoela. U raadt ‘m al: ook toen al stond er voldoende onzin op Internet. Het kan er met de groei in de afgelopen tien jaar niet minder op geworden zijn. Maar besef dat tenminste meer dan de helft van internetgebruikers niet alleen naar gezondheidsinformatie zoekt [2], echter tegelijkertijd ook kritischer is op de gevonden informatie. Wikipedia is niet voor niks een levende encyclopedie, wie heeft immers de absolute waarheid in pacht?

Nu naar het heden van het Hofpoort, waar de redactie me vroeg iets te schrijven over voedingsupplementen. Ik had bijna dat stukje uit 1997 gekopieerd, alleen tussentijds is er nu eenmaal bij wel wat veranderd in zienswijzen en kennis, bij vast zowel u als bij mij. Dat zou dus niet kloppen. Maar wat dan wel te melden hierover? Ten eerste: wat zijn voedingssupplementen? Tegenwoordig vernemen we bijvoorbeeld veel over omega-3-vetzuren, het nuttig effect van visolie, chondroïtine, etcetera etcetera. Verwacht nu geen les over deze supplementen. Graag heb ik het over de balans tussen werkzaamheid en veiligheid, en misschien wat over baten danwel “kosten”.

Want wat is het geval. Ook op de (in een uiterst kostbaar proces getoetste) reguliere en geregistreerde geneesmiddelen kan men wel afdingen; denk maar aan de problemen met – het nog niet eens zo kort geleden van de markt gehaalde – middel “V”, een volgens de Amerikaans autoriteiten (FDA) eerder ‘keurig’ toegelaten geneesmiddel. Nieuw onderzoek bracht aan het licht dat er zeer waarschijnlijk sprake was van een betekenisvol negatief effect op het hart. Einde middel “ V”. Fabrikant niet blij, patienten niet blij, en zoals in de VS meer gebruikelijk dan hier : een fikse te betalen somma geld, merkafbreuk en een dalende beurskoers.

Voedingssuplementen – let wel, dus als supplement (aanvulling) op de bestaande voeding toe te passen producten – vallen in Nederland onder de Warenwet. De eisen vanuit de overheid zijn een stuk lichter dan voor geneesmiddelen, en de overheid verwacht ook hier zelfregulering. Zoals een voor de voedselveiligheid veilig product: dus niet besmet (beneden grenswaarden van te vermijden stoffen), voldoet aan de claim wat er wel/niet inzit en levert bij toepassing volgens de intentie geen gevaren op.

Nu zou het economisch al niet zo rendabel zijn om alle producten uit de supermarkt volgende een zelfde procedure als voor geneesmiddelen te laten verlopen, het is ook niet nodig, de meeste toepassing van gezondheidsproducten in de meest eenvoudige zin (het nuttigen van een maaltijd) vindt immers plaats bij gezonde medemensen. En fabrikanten hebben – parallel aan de situatie bij geneesmiddelen – alle belang bij positieve verhalen.

Anders wordt het bij zieke(re) medemensen. Die zijn toch een stuk kwetsbaarder, en dan is het belangrijker de risico’s van toepassing van welk product dan ook af te wegen. En natuurlijk, er zijn ook in ziekte gradaties. Wetenschappelijke zaken over de algemene risico’s van voedingsuplementen heb ik weinig kunnen vinden (wat niet wil zeggen dat ze niet bestaan…). Belangrijker is : over de onderbouwing van claims over werkzaamheid valt niet zoveel te vinden! De claims die gemaakt worden over de eerder genoemde omega-3-vetzuren, visolie, chondroïtine zijn wel in voortdurend in onderzoek [3], en er is inmiddels een geregistreerd geneesmiddel met 100 mg Omega-3-vetzuren [4] . Al met al aardig nieuws, maar vooralsnog zijn er geen wetenschappelijke doorbraken te bespeuren. En dan luidt het algemene advies toch (wat saai): met mate en niet téveel, van een product met een zivolle dosis en prijs is overeenkomst daarmee.
Is dat dan vreemd? Nee, want van de genoemde stoffen lijkt een gevarieerd dieet voldoende om in de reguliere behoefte te voldoen. (Alhoewel, bij wat naslag voor dit stukje zou ik bijna adviseren geen melk meer drinken [5] – gechargeerd wordt er nog immer).
Wetenschappelijk gezien kan een apotheker lastig uitspraken doen over alle te verkrijgen producten, geneesmiddelen of voedingssupplement. Daarvoor is de toegespitste productinformatie, tot op de verpakking, van belang.
U mag wel verwachten dat de apotheek informatie bijhoudt en u inlicht over zowel de producten die er in de apotheek worden aangeboden, als hoe het zit met de balans tussen veiligheid en werkzaamheid.

Referenties

1. Tegenwoordig zou gebleken zijn dat haaien wel degelijk (ook) kraakbeenkanker kunnen ontwikkelen – helaas geen eenduidige en wetenschappelijke studies kunnen vinden…
2. Rapport “E-health in zicht”; Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. http://www.rvz.net
3. Visoliesupplementen – Prof. dr G. Hornstra/redactiecommissie – Geneesmiddelenbulletin 1999; Glucosamine en chondroïtine bij artrose – dr A.J.F.A. Kerst – Geneesmiddelenbulletin 2006 (sept); 40: 107-108);
4. Omacor® – zachte capsules met 1000 mg omega-3-vetzuur, bestaande uit 46% eicosapentaeenzuur (= EPA) en 38% docosahexaeenzuur (= DHA) – geregistreerd sinds 2003.
5. Is Melk Gezond of Ongezond? http://www.uitdaging.net/gezond/melk_ongezond.html